Infectiepreventie

Biologische agentia is een verzamelnaam voor micro-organismen, zoals schimmels, bacteriën, parasieten en virussen. Biologische agentia kunnen schadelijk zijn voor de mens. Op huisartsenpraktijken en huisartsenposten kunnen werknemers in aanraking komen met deze bacteriën, virussen, parasieten en schimmels.

Arborisico's

Biologische agentia kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Werknemers kunnen infecties oplopen en ernstig ziek worden. Daarbij is speciale aandacht nodig voor kwetsbare groepen: niet iedereen wordt even snel ziek bij blootstelling aan biologische agentia. Dit heeft een groot aantal oorzaken. Al deze variabelen maken dat men nooit van absolute blootstellingnormen kan uitgaan.

Bij de beoordeling van de belastbaarheid voor biologische agentia is het belangrijk om te weten welke groepen kwetsbaarder zijn. Dit zijn in algemene zin jongeren en zwangeren. Maar ook medewerkers met bepaalde ziekten (bronchitis, diabetes) of medicijngebruikers kunnen extra gevoelig zijn.

Voorbeelden van infectieziekten op de huisartsenpraktijk of huisartsenpost zijn:

  • Hepatitis A
  • Hepatitis B
  • MRSA
  • Norovirus
  • Influenza (griepvirus).
     

Risicoklassen
Op basis van gevaar worden biologische agentia in risicoklassen ingedeeld:

Categorie 1: een agens waarvan het onwaarschijnlijk is dat het bij de mens ziekten kan veroorzaken.

Categorie 2: een agens dat bij de mens een ziekte kan veroorzaken en een gevaar voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers kan opleveren, maar waarvan het onwaarschijnlijk is dat het zich onder de bevolking verspreidt en waarvoor een effectieve profylaxe (preventie) of behandeling bestaat.

Categorie 3: een agens dat bij de mens een ernstige ziekte kan veroorzaken en een groot gevaar voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers kan opleveren, waarvan het waarschijnlijk is dat het zich onder de bevolking verspreidt en waarvoor een effectieve profylaxe of behandeling bestaat.

Categorie 4: een agens dat bij de mens een ernstige ziekte veroorzaakt en een groot gevaar voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers oplevert, waarvan het zeer waarschijnlijk is dat het zich onder de bevolking verspreidt en waarvoor geen effectieve profylaxe of behandeling bestaat.

WIP
In Nederland bestaat een Stichting Werkgroep Infectie Preventie (WIP). Deze Stichting is een samenwerkingsverband van drie wetenschappelijke verenigingen op het gebied van infectiepreventie en ziekenhuishygiëne: de Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie, de Vereniging voor Infectieziekten en de Vereniging voor Hygiëne en Infectiepreventie in de Gezondheidszorg. Het doel van deze stichting is het maken richtlijnen op het gebied van infectiepreventie voor de gezondheidszorg, om hiermee een bijdrage te leveren aan het infectiepreventiebeleid in Nederland. De Inspectie van de Gezondheidszorg (IGZ) beschouwt de richtlijnen van de Werkgroep als professionele standaarden.

Wettelijk kader

De Arbowet stelt eisen waaraan een gezonde en veilig werkomgeving moet voldoen. Deze eisen gelden ook voor de huisartsenpraktijk en huisartsenpost. In dit hoofdstuk is de Arbowetgeving opgenomen die relevant is voor infectiepreventie. De Arbowet is een kaderwet, nadere uitwerking van deze wetgeving staan in het Arbobesluit en de Arboregeling. De eisen uit het Arbobesluit en de Arboregeling zijn meestal specifiek geformuleerd. De naam en de titel van het betreffende artikel van het Arbobesluit en de Arboregeling wordt hier kort weergegeven. In enkele steekwoorden wordt vervolgens per artikel de inhoud van het Arbobesluit en de Arboregeling weergegeven.

Op de website van de overheid zijn de volledige teksten van de arbowet, het arbobesluit en de arboregeling te vinden.

Arbobesluit
Arbobesluit artikel 4.84 Biologische agentia, celculturen en micro-organismen
Definities biologische agentia.

Arbobesluit artikel 4.85 Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie
Verplichting tot het maken van een risico-inventarisatie en evaluatie als er met biologische agentia wordt gewerkt.

Arbobesluit artikel 4.87 Voorkomen van blootstelling; vervangen
Plicht tot vervanging van biologische agentia- als dat mogelijk is- door minder schadelijke stoffen.

Arbobesluit artikel 4.87a Voorkomen of beperken van blootstelling
Er moeten beschermende maatregelen genomen worden als er met biologische agentia wordt gewerkt.

Arbobesluit artikel 4.88 Veiligheidssignalering
De plaatsen waar met biologische agentia wordt gewerkt moeten gemarkeerd worden.

Arbobesluit artikel 4.89 Hygiënische beschermingsmaatregelen​
In het bedrijf moeten hygiënische beschermingsmaatregelen genomen worden om te voorkomen dat er besmetting optreedt.

Arbobesluit artikel 4.90 Registratie
In een register wordt bijgehouden welke werknemers bij welke werkzaamheden blootgesteld worden aan biologische agentia.

Arbobesluit artikel 4.91 Onderzoek en vaccins
Werknemers die werken met biologische agentia mogen in bepaalde gevallen een arbeidsgezondheidskundig onderzoek ondergaan.

Arbobesluit artikel 4.92 Informatie in verband met ongeval of incident
De ondernemingsraad, de personeelsvertegenwoordiging of de belanghebbende werknemers worden op de hoogte gesteld van een ongeval of incident als zich dat heeft voortgedaan.

Arbobesluit artikel 4.93 Overige informatie
Desgevraagd wordt de ondernemingsraad, de personeelsvertegenwoordiging of de belanghebbende werknemers geïnformeerd over de RI&E, de werkzaamheden met blootstelling aan biologische agentia, de aantallen blootgestelden en de verantwoordelijke voorveiligheid en gezondheid.

Arbobesluit artikel 4.94 Melding 
Tenminste 30 dagen voordat er gewerkt gaat worden met agentia van categorie 2,3 of 4 wordt de toezichthouder (de Arbeidsinspectie) op de hoogte gesteld.

Arbobesluit artikel 4.95 Ongevallen of incidenten
De toezichthouder wordt op de hoogtegesteld van ongevallen en incidenten als zich die voordoen.

Arbobesluit artikel 4.96 Overdracht gegevens
Aan de toezichthouder worden na het beëindigen van de werkzaamheden de gegevens over de werkzaamheden met biologische agentia verstrekt.

Arbobesluit artikel 4.97 lid 2 c en d Veilige naaldsystemen
Een medisch hulpmiddel met ingebouwd veiligheids- en beschermingsmechanisme wordt ter beschikking gesteld, indien er gevaar is voor letsel of infectie door een scherp medisch hulpmiddel. Doppen mogen niet terug geplaatst worden op injectienaalden. Zie ook Europese richtlijn.

Arbobesluit artikel 8.1 t/m 8.3 Persoonlijke beschermingsmiddelen
Aan de toezichthouder worden na het beëindigen van de werkzaamheden de gegevens over de werkzaamheden met biologische agentia verstrekt.

Beleidsvoering

In uw huisartsenpraktijk of huisartsenpost dient Arbobeleid ten aanzien van infectiepreventie gevoerd te worden. Elke werkgever is verplicht preventief beschermende maatregelen te treffen, een beleid op te stellen en medewerkers voor te lichten over de risico's van biologische agentia waaraan ze worden blootgesteld. Om hier invulling aan te geven is een Risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) noodzakelijk.

In de risico-inventarisatie worden, naast alle andere arbeidsrisico's die voorkomen in de organisatie, ook alle thema’s geïnventariseerd en de mate van risico vastgesteld. Voor het uitvoeren van deze inventarisatie zijn verschillende methoden beschikbaar. De risico-inventarisatie kan onderdeel uitmaken van een algemene RI&E of periodiek arbeidsgeneeskundig onderzoek. Aan de hand van de resultaten kan besloten worden om een diepgaand onderzoek uit te voeren. Aan de hand van de geïnventariseerde risico’s worden oplossingen gekozen. Geschikte oplossingen zijn te vinden in deze Arbocatalogus.

In het plan van aanpak bij de RI&E wordt aangegeven welke oplossingen en wanneer de oplossingen ingevoerd worden. Gebruik de oplossingen vanuit deze website voor het opstellen van uw plan van aanpak.

Kijk onder het thema Branche RI&E voor meer informatie over de uitvoering van de RI&E in uw praktijk of op uw post.

Er zijn vier mogelijkheden om risico’s van biologische agentia te beheersen:

1. Preventie. 
Het voorkomen van blootstelling aan infectie. Daarbij kan gedacht worden aan bronmaatregelen, technische en organisatorische maatregelen, persoonlijke beschermingsmiddelen en (persoonlijke) hygiënemaatregelen.

2. Vaccinatie.
Het voorkomen van de nadelige gevolgen van besmetting.

3. Postexpositie-profylaxe.
Maatregelen die men treft nadat er blootstelling is geweest om de nadelige gevolgen te beperken.

4. Therapie bij ziekte.

Het beleid na prik-, bijt-, snij- en spataccidenten met bloed en andere lichaamsvloeistoffen moet zijn vastgelegd in een protocol . De Landelijke Richtlijn Prikaccidenten van de Landelijke Coördinatiestructuur Infectieziektenbestrijding (LCI) is maatgevend. Deze richtlijn is in april 2007 gepubliceerd en wordt regelmatig geactualiseerd.

De richtlijn is gericht op mogelijke blootstelling aan HBV, HCV en HIV en is bedoeld voor alle artsen, verpleegkundigen, adviseurs infectiepreventie en overige hulpverleners die betrokken zijn bij de beoordeling van prikaccidenten. De richtlijn omvat onder meer een stappenplan op basis waarvan risico's kunnen worden ingeschat.

Door een van de oplossingen aan te klikken wordt een beschrijving van de oplossing getoond, in de volgorde van de arbeidshygiënische strategie zoals de Arbo-wet voorschrijft.
Dat wil zeggen dat bronaanpak (wegnemen van het risico) de voorkeur heeft, daarna collectieve bescherming, dan individuele bescherming en daarna eventueel het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm).
Het is eveneens mogelijk een selectie van Oplossingen te maken voor een printervriendelijke versie of om als PDF op te slaan.

RisicoOplossingArbeidshygiënische Strategie
Prik-, bijt-, snij- of spatincident
HygienemaatregelenBronaanpak vrijblijvend
 
ImmunisatieCollectieve bescherming vrijblijvend
 
NaaldcontainersCollectieve bescherming verplicht
 
Handelswijze na accidenteel prik-, bijt-, snij- of spatincidentIndividuele bescherming verplicht
 
Persoonlijke beschermingsmiddelenPersoonlijke beschermingsmiddel (pbm) verplicht
OplossingArbeidshygiënische Strategie
Risico Prik-, bijt-, snij- of spatincident
HygienemaatregelenBronaanpak vrijblijvend
ImmunisatieCollectieve bescherming vrijblijvend
NaaldcontainersCollectieve bescherming verplicht
Handelswijze na accidenteel prik-, bijt-, snij- of spatincidentIndividuele bescherming verplicht
Persoonlijke beschermingsmiddelenPersoonlijke beschermingsmiddel (pbm) verplicht