Gevaarlijke stoffen

Gevaarlijke stoffen is een verzamelbegrip. Het verzamelbegrip bevat een groot scala aan producten en werkzaamheden waarbij chemische stoffen een risico vormen. In huisartsenpraktijken of -posten moet men denken aan bijvoorbeeld desinfectantia, oplosmiddelen, schoonmaakmiddelen en laboratoriumchemicaliën.

Arborisico's

Op de verpakking van producten is aangegeven of ze gevaarlijke stoffen bevatten. Het gevaarssymbool geeft aan om welk type gevaar het gaat. De H- en P-zinnen op het etiket geven meer informatie over de gevaarseigenschappen van de stof en de bijbehorende veiligheidsaanbevelingen, o.a. pictogrammen. 

Gevaarlijke stoffen kunnen gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Het gezondheidsrisico is van een groot aantal factoren afhankelijk. Allereerst van de stoffen waar men mee werkt, maar vooral ook van de manier waarop met de stoffen wordt gewerkt. Blootstelling kan tot direct letsel leiden en op de lange termijn tot gezondheidsschade.

Wettelijk kader

De Arbowet stelt eisen waaraan een gezonde en veilig werkomgeving moet voldoen. Deze eisen gelden ook voor de huisartsenpraktijk en huisartsenpost. In dit hoofdstuk is de Arbowetgeving opgenomen die relevant is voor de omgang met gevaarlijke stoffen. De Arbowet is een kaderwet, nadere uitwerking van deze wetgeving staan in het Arbobesluit en de Arboregeling.
De eisen uit het Arbobesluit en de Arboregeling zijn meestal specifiek geformuleerd. De naam en de titel van het betreffende artikel van het Arbobesluit en de Arboregeling wordt hier kort weergegeven. In enkele steekwoorden wordt vervolgens per artikel de inhoud van het Arbobesluit en de Arboregeling weergegeven.

Op de website van de overheid zijn de volledige teksten van de arbowet, het arbobesluit en de arboregeling te vinden.

Arbobesluit
Arbobesluit artikel 4.1 b Zorgplicht van de werkgever 
De werkgever moet zorgen voor doeltreffende bescherming tegen de gevaren van gevaarlijke stoffen.

Arbobesluit artikel 4.1 c Beperken van blootstelling; algemene preventieve maatregelen 
Door algemene preventieve regels moet de blootstelling aan gevaarlijke stoffen beperkt worden.

Arbobesluit artikel 4.2 Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie, beoordelen
Voor gevaarlijke stoffen moet een risico-inventarisatie en –evaluatie gemaakt worden.

Arbobesluit artikel 4.2a Nadere voorschriften risico-inventarisatie en -evaluatie, aanvullende registratie
Voor sommige gevaarlijke stoffen moet aanvullende registratie plaatsvinden van de blootgestelden en het blootstellingsniveau.

Arbobesluit artikel 4.3 Grenswaarden
Grenswaarden voor gevaarlijke stoffen worden door de minister vastgesteld.

Arbobesluit artikel 4.4 Arbeidshygiënische strategie
Bij omgang met gevaarlijke stoffen moet de arbeidshygiënische strategie gevolgd worden.

Arbobesluit artikel 4.5 Ventilatie 
Er moet voldoende ventilatie zijn in ruimten waar gevaarlijke stoffen zijn opgeslagen.

Arbobesluit artikel 4.6 Voorkomen van ongewilde gebeurtenissen.

Arbobesluit artikel 4.7 Maatregelen bij ongewilde gebeurtenissen.

Arbobesluit artikel 4.10a-b Onderzoek en biologische grenswaarden
Arbeidsgezondheidskundig onderzoek.

Arbobesluit Artikel 4.10c Dossiers en registratie
Voor de werknemers die een arbeidsgezondheidskundig onderzoek ondergaan worden dossiers en een registratie bijgehouden.

Arbobesluit artikel 4.10d Voorlichting en onderricht
Werknemers die met gevaarlijke stoffen werken worden voldoende voorgelicht over de risico’s en de maatregelen.

Arbobesluit artikel 4.11 - 4.23 Aanvullende voorschriften kankerverwekkende of mutagene stoffen en kankerverwekkende processen.

Arbobesluit artikel 5.2. Voorkomen gevaren
Arbeidsorganisatie en –plaats, productie- en werkmethode, en hulp- en beschermingsmiddelen zijn zo gekozen of ingericht dat de fysieke belasting de veiligheid en gezondheid van de werknemer niet schaadt.

Beleidsvoering

In uw huisartsenpraktijk of huisartsenpost dient Arbobeleid ten aanzien van de omgang met gevaarlijke stoffen gevoerd te worden. Elke werkgever is verplicht preventief beschermende maatregelen te treffen, een beleid op te stellen en medewerkers voor te lichten over de risico's van de gevaarlijke stoffen waaraan ze worden blootgesteld. Om hier invulling aan te geven is een Risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) noodzakelijk.

In de risico-inventarisatie worden, naast alle andere arbeidsrisico's die voorkomen in de organisatie, ook alle thema’s geïnventariseerd en de mate van risico vastgesteld. Voor het uitvoeren van deze inventarisatie zijn verschillende methoden beschikbaar. De risico-inventarisatie kan onderdeel uitmaken van een algemene RI&E of periodiek arbeidsgeneeskundig onderzoek. Aan de hand van de resultaten kan besloten worden om een diepgaand onderzoek uit te voeren. Aan de hand van de geïnventariseerde risico’s worden oplossingen gekozen. Geschikte oplossingen zijn te vinden in deze Arbocatalogus.

In het plan van aanpak bij de RI&E wordt aangegeven welke oplossingen en wanneer de oplossingen ingevoerd worden. Gebruik de oplossingen vanuit deze website voor het opstellen van uw plan van aanpak.

Kijk onder het thema Branche RI&E voor meer informatie over de uitvoering van de RI&E in uw praktijk of op uw post.

Het arbobeleid van de huisartsenpraktijk of huisartsenpost moet ook gericht zijn op de veilige omgang met gevaarlijke stoffen. De belangrijkste maatregelen zijn:

1. Voorlichting en onderrichting aan de medewerkers over de risico’s van de stoffen waar zij mee werken en de maatregelen die genomen zijn om de gezondheid te beschermen.

2. Inventarisatie van de risico’s van de stoffen, waarin is aangegeven welke medewerkers worden blootgesteld aan welke hoeveelheden stoffen (niveau, tijdsduur, mate van blootstelling) en waarin ook de gezondheidsaspecten van die stoffen zijn aangegeven.

De leverancier van producten met een gevaarssymbool is verplicht een veiligheidsinformatieblad (VIB) te leveren. Hierop is gedetailleerde informatie opgenomen, onder andere over risico’s voor de veiligheid en gezondheid.

3. De huisartsenpraktijk of huisartsenpost dient te registeren welke stoffen er gebruikt worden.

4. De werkplek is zodanig ontworpen en georganiseerd dat de blootstelling zo laag mogelijk is.

5. Bij het nemen van maatregelen om blootstelling te verlagen, is het verplicht de arbeidshygiënische strategie te volgen, het voorgeschreven stappenplan om de blootstelling te verlagen.

Dit houdt in dat maatregelen op een zo hoog mogelijk niveau genomen moeten worden. Pas als een maatregel van een bepaald niveau om technische, organisatorische of economische redenen niet mogelijk is, mag gekozen worden voor maatregelen van één niveau lager.

De maatregelen op volgorde van prioriteit zijn:
5.1 bronmaatregelen;
5.2 vrijkomen stof tegengaan of beperken;
5.3 collectieve maatregelen;
5.4 individuele maatregelen.
5.5 persoonlijke beschermingsmiddelen

6. Het aantal medewerkers dat wordt blootgesteld en de mate en duur van de blootstelling is zo laag mogelijk.

7. De grootst mogelijke zorgvuldigheid, ordelijkheid en zindelijkheid wordt in acht genomen.

8. De hoeveelheid gevaarlijke stoffen op de werkplekken wordt zoveel mogelijk beperkt.

9. Er zijn passende werkmethoden ingevoerd, met inbegrip van regelingen voor de veilige behandeling, opslag en vervoer op de werkplek van gevaarlijke stoffen en van afvalstoffen die gevaarlijke stoffen bevatten.

10. Op de verpakking van een gevaarlijke stof wordt opvallend en goed leesbaar de naam van de stof en een aanduiding van de aard van het gevaar of de gevaren vermeld.

11. Op plaatsen waar gevaarlijke stoffen zijn, wordt niet gerookt, gegeten, gedronken, geslapen of voedsel bewaard.

Door een van de oplossingen aan te klikken wordt een beschrijving van de oplossing getoond, in de volgorde van de arbeidshygiënische strategie zoals de Arbo-wet voorschrijft.
Dat wil zeggen dat bronaanpak (wegnemen van het risico) de voorkeur heeft, daarna collectieve bescherming, dan individuele bescherming en daarna eventueel het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm).
Het is eveneens mogelijk een selectie van Oplossingen te maken voor een printervriendelijke versie of om als PDF op te slaan.

RisicoOplossingArbeidshygiënische Strategie
Omgaan met gevaarlijke stoffen
Veilig werken met gevaarlijke stoffen - AlgemeenCollectieve bescherming verplicht
 
Veilig werken met vloeibaar stikstofCollectieve bescherming verplicht
OplossingArbeidshygiënische Strategie
Risico Omgaan met gevaarlijke stoffen
Veilig werken met gevaarlijke stoffen - AlgemeenCollectieve bescherming verplicht
Veilig werken met vloeibaar stikstofCollectieve bescherming verplicht