Psychosociale Arbeidsbelasting

Psycho Sociale Arbeidsbelasting (PSA) is een steeds belangrijker arbeidsrisico aan het worden. Een derde van het werkgerelateerde ziekteverzuim is gerelateerd aan PSA. In 2013 was in bijna 50% van de gevallen een psychische stoornis de oorzaak van arbeidsongeschiktheid (tegen ruim 30% in 1998). Werkgebonden psychische aandoeningen vormen bovendien de meest voorkomende beroepsziekte. 

PSA is als arbeidsrisico opgenomen in de Arbeidsomstandighedenwet en het Arbeidsomstandighedenbesluit. De werkgever is daarom primair verantwoordelijk voor de aanpak hiervan in het bedrijf. Het gaat hierbij om arbeidsrisico’s die werkstress kunnen veroorzaken, zoals werkdruk, agressie/geweld/intimidatie, pesten, discriminatie en seksuele intimidatie. Andere oorzaken die bijdragen aan PSA zijn bijvoorbeeld een verstoorde balans tussen werk en privé (bijvoorbeeld door mantelzorg of rouwverwerking).

Arborisico's

Tijdens het werk kunnen medewerkers van huisartsenpraktijken en huisartsenposten te maken krijgen met Psycho Sociale Arbeidsbelasting in de vorm van ongewenst gedrag of werkdruk.

1. Ongewenst gedrag
Bij ongewenst gedrag kan het gaan om gedrag van patiënten, maar ongewenst gedrag komt ook voor in de onderlinge samenwerking tussen medewerkers. Ongewenst gedrag schaadt de werksfeer. Frequente en langdurige blootstelling kan zelfs leiden tot ziekte en arbeidsongeschiktheid.

2. Werkdruk
Werkdruk wordt in de Arbowet beschouwd als psychische belasting door het werk. Er is sprake van werkdruk als een werknemer niet kan voldoen aan de gestelde kwalitatieve en kwantitatieve taakeisen. Taakeisen zijn de eisen die aan het werk gesteld worden. Taakeisen variëren in hoeveelheid, kwaliteit en werktempo. Bij werkdruk werkt een werknemer voortdurend onder hoge tijdsdruk en/of in een hoog tempo.

Wettelijk kader

In dit hoofdstuk is de Arbowetgeving opgenomen die relevant is voor PSA, waaronder ongewenst gedrag. De Arbowet is een kaderwet, nadere uitwerking van deze wetgeving staan in het Arbobesluit en de Arboregeling. De eisen uit het Arbobesluit en de Arboregeling zijn meestal specifiek geformuleerd. De naam en de titel van het betreffende artikel van het Arbobesluit wordt hier kort weergegeven. In enkele steekwoorden wordt vervolgens per artikel de inhoud van het Arbobesluit weergegeven.

Op de website van de overheid zijn de volledige teksten van de arbowet, het arbobesluit en de arboregeling te vinden.
Op de website van de LHV is de actuele versie van het CAO Huisartsenzorg te vinden.

Arbowet
Artikel 1 lid 3 e (begripsafbakening psychosociale arbeidsbelasting)
Onder PSA wordt verstaan de factoren seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en werkdruk in de arbeidssituatie die stress teweeg brengen.

Artikel 3 lid 2 (verplichting beleid te voeren)
De werkgever voert, binnen het algemeen arbeidsomstandighedenbeleid, een beleid gericht op voorkoming en indien dat niet mogelijk is beperking van psychosociale arbeidsbelasting.

Artikel 8 (voorlichting en onderricht)
De werkgever zorgt ervoor dat de werknemers doeltreffend worden ingelicht over de te verrichten werkzaamheden en de daaraan verbonden risico's, alsmede maatregelen ter voorkoming/beperking.

Arbobesluit
Artikel 2.15. Maatregelen ter voorkoming of beperking van psychosociale arbeidsbelasting

1. Indien werknemers worden (of kunnen worden) blootgesteld aan psychosociale arbeidsbelasting worden in het kader van de risico-inventarisatie en -evaluatie, bedoeld in artikel 5* van de Arbo-wet, de risico’s ten aanzien van psychosociale arbeidsbelasting beoordeeld en worden in het plan van aanpak, bedoeld in artikel 5 van de wet, met inachtneming van de stand van de wetenschap maatregelen vastgesteld en uitgevoerd om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of, indien dat niet mogelijk is, te beperken.

2. Aan werknemers die arbeid verrichten waarbij gevaar bestaat voor blootstelling aan psychosociale belasting wordt voorlichting en onderricht gegeven over de risico’s voor psychosociale arbeidsbelasting alsmede over de maatregelen die er op zijn gericht die belasting te voorkomen of te beperken.

(* het genoemde art.5 verwijst naar de verplichting tot maken van een RI&E)

CAO Huisartsenzorg

Artikel 6.3 Verplichte scholing
De werkgever is verplicht scholing om de voor de functie benodigde vakkennis en vaardigheden te verwerven en actueel te houden aan te bieden.

Beleidsvoering

In uw huisartsenpraktijk of huisartsenpost dient Arbobeleid ten aanzien van ongewenst gedrag en werkdruk gevoerd te worden. Elke werkgever is verplicht preventief beschermende maatregelen te treffen, een beleid op te stellen en medewerkers voor te lichten over de risico's van PSA waaraan ze worden blootgesteld. Agressie en geweld is een maatschappelijk actueel thema en komt helaas ook in de huisartsenzorg voor. Op de website van de SSFH wordt nader aandacht aan besteed aan het thema 'Veilig werken' met preventieve maatregelen, maatregelen bij een agressie incident en maatregelen na een agressie incident.

Om hier gericht op de eigen praktijk invulling aan te geven is een Risico-inventarisatie en evaluatie (RI&E) noodzakelijk. In de inventarisatiefase worden, naast alle andere arbeidsrisico's die voorkomen in de organisatie, ook alle thema’s geïnventariseerd en de mate van risico vastgesteld. Voor het uitvoeren van deze inventarisatie zijn verschillende methoden beschikbaar. De risico-inventarisatie kan onderdeel uitmaken van een algemene RI&E, tevredenheidonderzoek of periodiek arbeidsgeneeskundig onderzoek. Aan de hand van de resultaten kan besloten worden om een diepgaand onderzoek uit te voeren. Aan de hand van de geïnventariseerde risico’s worden oplossingen gekozen. Geschikte oplossingen zijn te vinden in deze Arbocatalogus.

In het plan van aanpak bij de RI&E wordt aangegeven welke oplossingen en wanneer de oplossingen ingevoerd worden. Gebruik de oplossingen vanuit deze website voor het opstellen van uw plan van aanpak.

Kijk onder het thema Branche RI&E voor meer informatie over de uitvoering van de RI&E in uw praktijk of op uw post. U kunt voor een verdiepende inventarisatie gebruik maken van de Kleurenmethode. In het Stappenplan staan suggesties voor maatregelen op het gebied van sociale veiligheid.

Door een van de oplossingen aan te klikken wordt een beschrijving van de oplossing getoond, in de volgorde van de arbeidshygiënische strategie zoals de Arbo-wet voorschrijft.
Dat wil zeggen dat bronaanpak (wegnemen van het risico) de voorkeur heeft, daarna collectieve bescherming, dan individuele bescherming en daarna eventueel het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (pbm).
Het is eveneens mogelijk een selectie van Oplossingen te maken voor een printervriendelijke versie of om als PDF op te slaan.

RisicoOplossingArbeidshygiënische Strategie
Werkdruk
Organisatie en functieverdelingBronaanpak vrijblijvend
 
WerkdrukbeheersingBronaanpak verplicht
 
Afwisseling en taakrouleringCollectieve bescherming verplicht
Ongewenst gedrag
Bespreekbaar maken van ongewenst gedragBronaanpak vrijblijvend
 
Wachttijden spreekuren (overdag)Bronaanpak verplicht
 
Front-office: een veilig ontwerpCollectieve bescherming vrijblijvend
 
Klachtenprocedure patiëntenCollectieve bescherming vrijblijvend
 
Alleen werkenCollectieve bescherming verplicht
 
Melding en registratie ongewenst gedragCollectieve bescherming verplicht
 
Telefonische bereikbaarheidCollectieve bescherming verplicht
 
Voorlichting en instructie (in het werkoverleg)Collectieve bescherming verplicht
 
WachtvoorzieningenCollectieve bescherming verplicht
 
Nazorg en opvang na agressie incidentIndividuele bescherming vrijblijvend
 
Training gesprekstechnieken omgaan met agressie en ongewenst gedrag (de-escalatie)Individuele bescherming vrijblijvend
 
Training handelen bij ongewenst gedragIndividuele bescherming vrijblijvend
 
Aangifte doen en schade verhalenIndividuele bescherming verplicht
 
Assistentie verlenen bij moeilijke patiëntenIndividuele bescherming verplicht
OplossingArbeidshygiënische Strategie
Risico Werkdruk
Organisatie en functieverdelingBronaanpak vrijblijvend
WerkdrukbeheersingBronaanpak verplicht
Afwisseling en taakrouleringCollectieve bescherming verplicht
Risico Ongewenst gedrag
Bespreekbaar maken van ongewenst gedragBronaanpak vrijblijvend
Wachttijden spreekuren (overdag)Bronaanpak verplicht
Front-office: een veilig ontwerpCollectieve bescherming vrijblijvend
Klachtenprocedure patiëntenCollectieve bescherming vrijblijvend
Alleen werkenCollectieve bescherming verplicht
Melding en registratie ongewenst gedragCollectieve bescherming verplicht
Telefonische bereikbaarheidCollectieve bescherming verplicht
Voorlichting en instructie (in het werkoverleg)Collectieve bescherming verplicht
WachtvoorzieningenCollectieve bescherming verplicht
Nazorg en opvang na agressie incidentIndividuele bescherming vrijblijvend
Training gesprekstechnieken omgaan met agressie en ongewenst gedrag (de-escalatie)Individuele bescherming vrijblijvend
Training handelen bij ongewenst gedragIndividuele bescherming vrijblijvend
Aangifte doen en schade verhalenIndividuele bescherming verplicht
Assistentie verlenen bij moeilijke patiëntenIndividuele bescherming verplicht